بر اساس آموزه های دینی ادیان بزرگ توحیدی، خداوند در جهان دیگر و در روز داوری بر اعمال و نیات همگان داوری خواهد کرد و این داوری عادلانه است. او به هر عملی، حتی کوچک ترین آن ها، رسیدگی خواهد کرد و جزای همگان را خواهد داد و از جمله، برخی گناهکاران را به عذاب جاویدان محکوم خواهد کرد. در مورد این آموزه دینی دست کم دو اشکال مهم طرح شده است: 1. عذاب جاویدان با عدالت الهی ناسازگار است، 2. عذاب جاویدان با عشق الهی ناسازگار است. متفکرانی چون آنسلم و جاناتان ادواردز سعی کرده اند سازگاری عذاب جاویدان با عدالت خدا را نشان دهند و آکویناس هم بر سازگاری عذاب جاویدان و عشق الهی استدلال کرده است. در سنت اسلامی نیز تلاش هایی برای طرح بحث از امکان سازگاری عذاب جاویدان اخروی با عدل الهی شده است که از نمونه های برجسته و متاخر آن دیدگاه مرتضی مطهری در عدل الهی است. در این مقاله، استدلال می کنم که گرچه همه این استدلال ها میزان قوت و ضعفشان یکسان نیست، همه آن ها در پاسخ اخلاقی موجه به اشکال های طرح شده، ناکام می مانند.

رباعیات منسوب به خیام را تا حدود هزار و دویست رباعی ذکر کرده اند. ذکا الملک فروغی حدود صد و هشتاد رباعی از آن جمله را برگزیده و همراه با توضیحات کوتاهی به چاپ رسانده است. اما، با مطالعه دقیق آثار فلسفی و ملاحظه برخی معیارهای فیلولوژیک به نظر می رسد که رباعیات اصیل وی بسی کمتر از این تعداد باشد. در این مقاله، بیست و هشت رباعی که بر حسب ملاک های صوری و معنوی، به احتمال قوی، از خیام است انتخاب و بر اساس دیدگاه جاویدان خرد مختصرا شرح داده شده است.

در جهت کشف حقیقت هنر و معماری اسلامی (البته در حد توان و بضاعت علمی محقق در محدوده های متعدد و بسترهای عمیق تحقیق) نوشتار حاضر (و نوشته های دیگری که از بنده منتشر شده یا در دست انجام و تکمیل است) بر آن است تا، از طریق کاوشی نسبتا دقیق تر از مطالعات انجام گرفته مشابه در منابع ناب و درجه اول تفکر اسلامی چون قرآن و حدیث، گامی هر چند کوچک در زمینه کشف حقیقت و ماهیت جوهری هنر و معماری اسلامی بردارد. بدیهی است مطالب عنوان شده در این تحقیق نیز (مانند بسیاری از تحقیقات موجود)، هرگز به معنای پاسخ جامع و کامل به مساله نبوده، و صرفا به عنوان برداشت های شخصی محقق، محدوده بسیار کوچکی از این دریای عمیق و پهناور از در برخواهد گرفت.در باب موضوع خاص این تحقیق نیز لازم به یادآوری این که: با توجه به طرح سنت های جاویدان الهی در باب آفرینش جهان و نظام حاکم بر آن در ادبیات پایه اسلامی چون قرآن و حدیث، منظور نظر نویسنده در مقاله حاضر رسیدن به حقایقی در باب نوعی هندسه جاویدان و یا (به عبارتی آسمانی) قابل رجوع در هنر و معماری اسلامی است. البته غنا و فراوانی سخن در باب هندسه و انواع آن در ادبیات علمی و مهندسی موجود دریایی بی حد و مرز را ماند که حتی نزدیکی بدان نیز توان و همت بالای مردانی را می طلبد که از سختی ها نهراسند و مرزهای محدود کننده زمان را در نوردند. لذا بر خوانندگان محترم و اندیشمندان بزرگوار است تا کاستی ها را با دیده اغماض نگریسته و کژی ها را بر این ابجد خوان مدرسه راه بنمایند. بحث آمده در این نوشتار نیز برداشتی خاص از مبانی نظری هنر و معماری اسلامی است که مدتی است ذهن اینجانب را به خود مشغول داشته و برای ارزیابی و تکمیل آن البته به نظرات مکمل و یاری علمی خوانندگان محترم نیازمندم.

اندرزنامه ها و وصیت نامه های پهلوی منسوب به پادشاهان و خردمندان و حکیمان ایران قبل از اسلام، علاوه بر پندها و حکمتهای عام، حاوی نکات مهم و جالبی درباره آداب حکمرانی و کشورداری و حقوق و روابط متقابل شاه و مردم است که در گذشته به طور شفاهی رایج بوده، بیشتر در اوایل دوره اسلامی به کتابت درآمده و به فاصله کوتاهی به عربی ترجمه شده اند. اغلب ترجمه های فارسی آن بر مبنای ترجمه های عربی پدید آمده است. از مهم ترین اندرزنامه های پهلوی جاویدان خرد است که متن پهلوی آن از بین رفته، ولی متن عربی آن به همت «ابوعلی احمدبن محمد مسکویه» باقی مانده و بارها به فارسی ترجمه شده و تاثیر گسترده ای در ادبیات تعلیمی فارسی گذاشته است. نکته مهم درباره اندرزنامه ها این است که محتوای آنها بیش از آنکه متضمن آرا و دیدگاههای دقیق پادشاهان و حکمای قبل از اسلام باشد، حاوی منویات خرد جمعی ایرانیان زرتشتی و مسلمان، راجع به حکومت آرمانی است.

سعادت وصفی مرتبط با لذت و بهجتی است که برای یک موجود در اثر برخورداری از کمالات و خیرات وجودی اش تحقق می پذیرد. مراتب داشتن لذت و الم به طور طبیعی مقتضی تشکیکی شدن سعادت و شقاوت و در نتیجه، تفاوت یافتن درجات سعدا و درکات اشقیا خواهد بود. ابن سینا با توضیح سعادت و شقاوت در حیات جاویدان، نفس عاقله را پس ازمرگ، بالاترین مقام انسانی تلقی می کند. نکته مهم در تصویری که ابن سینا از جاودانگی ارایه می دهد آن است که چنین جاودانگی ای در ظاهر به نفوسی تعلق دارد که به مرتبه عقل بالفعل رسیده باشند. اما باید توجه داشت این دغدغه ابن سینا قابل تامل است که او برای توجیه این که نفوس بدون ابدان نمی توانند درک الم و لذت جزیی داشته باشند یا به عبارت دیگر، کارکرد نفس برای دریافت امور جزیی در گرو بدن است، وی می خواهد نفوس ناقص ابزاری به منزله بدن دنیوی در اختیار داشته باشند تا بتوانند به تکمیل خود ادامه دهند و از این طریق بر شمار نیک بختان افزوده شود و معاد پدیده ای کثیرالخیر باشد. با این بیان، این مقاله بر آن است که به تبیین و بررسی سعادت و شقاوت در حیات جاویدان از نگاه ابن سینا بپردازد.

مفاهیم کلیدی فلسفه نیچه عبارت است از: صیرورت، بازگشت جاویدان همان، اراده به قدرت و نیست انگاری (نیهلیسم). نیچه برای ایجاد ارتباط منطقی بین این مفاهیم، مفهوم «هستی» را با نگرش خاص به مفهوم «صیرورت» تحویل کرده است. این تحویل از نظر انسان شکل می گیرد و در نظر او این دیدگاه انسان است که به هستی معنی می دهد. در این مقاله چگونگی تحویل هستی به صیرورت و ربط آن به اراده به قدرت و بازگشت جاویدان همان مورد بررسی واقع شده است.

برای مطالعه و بررسی جنگ ها و عملیات های نظامی در دوره های زمانی گوناگون و همچنین پی بردن به علل شکست ها و پیروزی ها در صحنه های نبرد، بایستی به عامل جغرافیا توجه ویژه ای نمود. عملیات فروغ جاویدان که از سوی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در سوم مردادماه سال 1367 و پس از پذیرش قطعنامه 598 شورای امنیت سازمان ملل متحد توسط جمهوری اسلامی ایران آغاز شده بود، با بسترها و عوامل جغرافیایی ارتباط تنگاتنگی دارد. به این معنا که علاوه بر راهبردها و تاکتیک های نظامی که حتماً می بایست با در نظر گرفتن ویژگی های جغرافیایی منطقه طرح ریزی می شد، علل شکست سازمان در این عملیات و در سوی مقابل پیروزی عملیات مرصاد نیز پیوستگی مستقیم و قابل ملاحظه ای با عوامل جغرافیایی داشته است. از این جهت، پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی - تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه ای و مطالعات اسنادی قصد دارد به تحلیل جغرافیایی عملیات فروغ جاویدان بپردازد و به این پرسش پاسخ دهد که عوامل جغرافیایی چه نقشی در شکست عملیات فروغ جاویدان و پیروزی عملیات مرصاد داشته اند؟ بررسی ها و نتایج پژوهش نشان داده است که عوامل طبیعی و انسانی شامل توپوگرافی منحصربه فرد استان کرمانشاه و موقعیت دفاعی تنگه چهارزبر واقع در 34 کیلومتری غرب کرمانشاه و همچنین ایجاد تراکم شدید انسانی و راه بندان سنگین توسط مردم جنگ زده در محدوده دشت حسن آباد و در محور جاده اسلام آباد غرب - کرمانشاه، از مهم ترین علل ناکامی سازمان و شکست عملیات فروغ جاویدان محسوب می شوند که درنهایت منجر به پیروزی عملیات مرصاد از سوی نیروهای نظامی جمهوری اسلامی ایران گردید.